Asadullo Boboyev. Foto s sayta rferl.org
Tojikistonlik muxolifatchi Asadulla Boboyev Myunxendan Dushanbe yo‘nalishi bo‘yicha uchgan «Somon Air» aviakompaniyasi samolyoti bortida bo‘lgan vaqtidayoq qiynoq va zo‘ravonlikka duchor bo‘lgan. Bu haqda Tojikistondagi garovga olinganlar va siyosiy mahbuslarni qutqarish bo‘yicha Fuqarolik qo‘mitasi ma’lum qildi.
Huquq himoyachilarining ma’lumotlariga ko‘ra, guvohlar tojikiston hukumati vakillari deb bilgan olti kishi butun parvoz davomida Boboyevni urib, qiynoqqa solgan. Uning baqiriqlari va ingrashlari boshqa yo‘lovchilarni xavotirga solgan. Ayrim yo‘lovchilar shafqatsiz munosabatga qarshi norozilik bildirishga uringanida, Boboyevni kuzatib kelayotgan shaxslar ularga «Asadullo bilan birga samolyotdan tashlab yuborish» bilan tahdid qilgan.
Bayonotda aytilishicha, Boboyevga haligacha advokat xizmatlaridan foydalanish imkoniyati berilmagan. Uning qarindoshlari va yaqinlariga u bilan uchrashishga ruxsat berilmayapti, qo‘lga olingan shaxsga yetkazib berishga urinilayotgan oziq-ovqat mahsulotlari va kiyim-kechaklar qabul qilinmayapti. Qo‘mita fikriga ko‘ra, bu holat Boboyevning jismoniy ahvoli va xavfsizligi borasida jiddiy xavotirlarni keltirib chiqarmoqda.
«Qo‘mitamiz so‘nggi yillar davomida Yevropa davlatlaridan siyosiy qochqinlarni adolatsiz ekstraditsiya qilish xavfi va ularni Tojikistonga qaytargandan so‘ng kutayotgan fojiali taqdir haqida bir necha bor ogohlantirgan edi. Afsuski, Asadullo Boboyev ishi ushbu ogohlantirishlar asosli bo‘lganini ko‘rsatmoqda», — deyiladi bayonotda.
Asadullo Boboyev bilan birga uning 19 yoshli o‘g‘li Muhammad Boboyev ham Germaniyadan Tojikistonga ekstraditsiya qilingan. Qo‘lga olingan shaxsning turmush o‘rtog‘i Mastona Fayzulloyeva ma’lum qilishicha, Dushanbe shahriga yetib kelgach, o‘g‘li buvisining qaramog‘iga topshirilgan.
Qo‘mita xalqaro tashkilotlarni, jumladan BMT Qochqinlar ishlari bo‘yicha Oliy komissari boshqarmasi, BMTning Qiynoqlarga qarshi qo‘mitasi, BMT Inson huquqlari bo‘yicha Oliy komissari boshqarmasi, Yevropa Ittifoqi, Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti (YEXHT), shuningdek Xalqaro Qizil Xoch qo‘mitasi, Amnesty International va Human Rights Watch tashkilotlarini Tojikistonga ekstraditsiya qilingan qochqinlar bilan bog‘liq vaziyatga e’tibor qaratishga chaqiradi.
Bayonotda ta’kidlanishicha, har bir harakatsiz qoldirilgan lahza yangi fojiaga olib kelishi mumkin. Qo‘mita Asadullo Boboyevga mustaqil advokat yordamiga murojaat qilish, qarindoshlari bilan uchrashish imkoniyatini ta’minlash hamda uning holati ustidan xalqaro kuzatuv o‘rnatish uchun zudlik bilan choralar ko‘rishni talab qilmoqda. Bu choralar uni keyingi qiynoq va insonparvarlikka zid munosabatdan himoya qilishga qaratilgan.
Avvalroq Human Rights Watch tashkiloti Germaniya o‘z vatanida siyosiy sabablarga ko‘ra jinoiy ta’qibga uchrash xavfi bo‘lgan xorijiy fuqarolarni himoya qilish bo‘yicha majburiyatlariga rioya qilmayotganini ma’lum qilgan edi. Xalqaro huquq boshqa davlatda qiynoqqa solinish xavfi bo‘lgan shaxslarni chiqarib yuborishni taqiqlaydi. Tashkilot eslatishicha, bu qoida Germaniya tomonidan ratifikatsiya qilingan bir nechta xalqaro shartnomalarda belgilangan. Huquq himoyachilari Germaniyani Boboyevni chiqarib yuborish holatini tekshirishga va muxolifatchi qo‘lga olingani munosabati bilan Tojikistonga bosim o‘tkazishga chaqirdi.
