Birlashgan Millatlar Tashkiloti ekspertlari 2026 yil iyul–sentyabr oylarida Afg‘onistonda o‘zboshimchalik bilan hibsga olishning 443 ta holatini hujjatlashtirdi. BMTning Afg‘onistonga ko‘maklashish missiyasi (UNAMA)ning yangi choraklik hisobotida, shuningdek, shafqatsiz muomala, ayollar va qizlarga nisbatan cheklovlar, ommaviy axborot vositalariga bosim o‘tkazish hamda diniy ozchilik vakillarini ta’qib qilish holatlari qayd etilgan. Toliblar ma’muriyati vakili Zabehullo Mujohid hisobotni tanqid qilib, u mamlakatning salbiy qiyofasini shakllantirishi va BMTning betaraflik tamoyiliga zid ekanini bildirdi.
15 oktyabr kuni e’lon qilingan UNAMA hisobotiga ko‘ra, uch oy davomida Islomiy fazilatlarni targ‘ib qilish va illatlar oldini olish vazirligi xodimlari missiya o‘zboshimchalik bilan hibsga olish deb baholagan kamida 443 ta hibsga olish holatini sodir etgan. BMT shuningdek, ushbu vazirlik xodimlari tomonidan erkaklar va ayollarga nisbatan shafqatsiz muomala qilinganining 97 ta holatini hujjatlashtirgan.
Hibsga olishlar asosan hukumat tomonidan belgilangan hijob o‘rash, soqol qo‘yish va soch turmagiga oid talablar buzilgani haqidagi gumonlar, jamoaviy namozlarda ishtirok etmaslik, shuningdek, musiqa tinglash yoki ijro etish bilan bog‘liq bo‘lgan.
Qayd etilgan 50 dan ortiq holat ayollar va qizlarni hibsga olish yoki hijob kiyish qoidalarini buzganlikda gumon qilinib, ularga ogohlantirish berish bilan bog‘liq. Bunday holatlarning aksariyati Hirotda, qolganlari esa Kobul va Badaxshon viloyatida qayd etilgan.
Hisobotda, shuningdek, xavfsizlik kuchlarining sobiq xodimlari kamida 14 ta holatda hibsga olingani va ushbu tuzilmalarning sobiq vakillari to‘rt holatda o‘ldirilgani qayd etilgan. Ko‘rib chiqilayotgan davrda 28 kishiga nisbatan jismoniy jazo qo‘llash holatlari ham aniqlangan.
UNAMA ommaviy axborot vositalariga bosim o‘tkazilgani haqida ham ma’lum qiladi. Kvartal davomida kamida uchta OAV faoliyati to‘xtatilgan. Ular qatorida Kobuldagi Radio Eslah, Lapis Media Centre va Rah-e-Farda telekanali bor. Missiya OAV faoliyatini to‘xtatish to‘g‘risidagi qarorlar ustidan shikoyat qilishning aniq tartibi mavjud emasligini ta’kidlagan. Hisobotda shialar jamoasi bilan bog‘liq muassasalar yopilgani va uning ayrim vakillari hibsga olingani ham aytilgan.
Hujjatning alohida qismida chegaralar ortidan sodir etilgan hodisalarning oqibatlari yoritilgan. Iyul–sentyabr oylarida BMT tinch aholi orasidagi 33 nafar jabrlanuvchini qayd etgan: 13 kishi halok bo‘lgan, 20 kishi esa jarohatlangan. 2025 yil 1 oktyabrdan 2026 yil 30 sentyabrgacha bo‘lgan bir yil davomida missiya bunday hodisalar oqibatida 512 kishi halok bo‘lgani va 1236 kishi jarohatlanganini qayd etgan.
Toliblar ma’muriyati vakili Zabehullo Mujohid UNAMA tanqidini rad etgan. Afg‘onistonning Pajhwok axborot agentligi xabar berishicha, u X ijtimoiy tarmog‘idagi postida missiya Afg‘onistonni salbiy nuqtayi nazardan ko‘rsatayotgani va betaraflik tamoyilini buzayotganini aytgan.
Mujohid hukumat tomonidan belgilangan qoidalar buzilgani gumoni bilan amalga oshirilgan hibsga olishlarni qonuniy deb ataydi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Islomiy fazilatlarni targ‘ib qilish va illatlar oldini olish vazirligi faoliyati amaldagi me’yorlarga muvofiq bo‘lib, hukumat shariatga zid deb hisoblaydigan xatti-harakatlarning oldini olishga qaratilgan.
Toliblar vakili, shuningdek, UNAMAni hisobotda ma’muriyatning insonparvarlik yordami ko‘rsatish, qaytayotgan qochqinlarni joylashtirish, xavfsizlikni ta’minlash va iqtisodiy loyihalarni amalga oshirish borasidagi yutuqlari, uning fikricha, aks ettirilmagani uchun tanqid qilgan. U missiya mamlakat haqida salbiy baholarni tarqatish o‘rniga, Afg‘onistonning xalqaro hamjamiyat bilan munosabatlarini mustahkamlashga ko‘maklashishi kerakligini bildirgan.
UNAMA inson huquqlari bilan bog‘liq vaziyatni hujjatlashtirishda davom etmoqda va Afg‘onistonning amaldagi hokimiyatini mamlakatning ushbu sohadagi xalqaro majburiyatlariga rioya qilishga chaqiradi. Yangi hisobotning e’lon qilinishi va Mujohidning munosabati BMT bilan toliblar ma’muriyati o‘rtasida davlat idoralari faoliyati hamda mamlakatdagi fuqarolik erkinliklari holatiga baho berish borasidagi kelishmovchiliklarni yana bir bor namoyon etdi.
