2026 yil 1 aprel holatiga ko'ra, Qirg'izistonning davlat qarzi 9,8 milliard dollarni tashkil etdi. Bu ko'rsatkich o'tgan yil davomida 47,7% ga oshgan. Economist.kg ma'lumotlariga ko'ra, bu o'sish sur'ati Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqi (EOII) hamkor davlatlari va qo'shni Markaziy Osiyo davlatlari statistikasida kuzatilgan dinamikadan sezilarli darajada oshadi.
Pul jihatidan Qirg'izistonning davlat qarzi o'tgan yil davomida 6,7 milliard dollardan 9,8 milliard dollargacha o'sgan. Bundan tashqari, ichki qarzlarning ikki baravardan ko'proq oshganiga qaramay, tashqi majburiyatlar qarz tarkibida hali ham ustunlik qilmoqda, ularning 54% yoki 5,2 milliard dollarni tashkil etadi.
Masalan, YeOII hamkorlari bilan taqqoslaganda, Qozog'iston va Rossiya buning aksi ko'rsatkichini namoyish etadi. Bu mamlakatlarda umumiy qarzning katta qismi ichki qarzlarga to'g'ri keladi. Va umumiy o'sish sur'ati Qirg'izistonga qaraganda ancha past.
Masalan, joriy yilning birinchi choragi oxirida Rossiyaning davlat qarzi 448 milliard dollardan sal ko'proqni tashkil etgan (yiliga 25% ga oshgan), ammo bu miqdorning 387 milliard dollari ichki qarz bo'lgan.
Qozog'istonning bu ko'rsatkichi 76,5 milliard dollarga yetgan (15,6% ga oshgan), ammo yana, bu miqdorning taxminan 60 milliard dollari ichki qarz bo'lgan.
Qirg'izistonning Markaziy Osiyodagi qo'shnilari ham yillik davlat qarzining o'sishi bo'yicha Qirg'izistondan sezilarli darajada orqada. O'zbekistonda esa bu ko'rsatkich 2026 yil 1 aprel holatiga ko'ra 47 milliard dollarga yaqinlashgan. Biroq, o'tgan yilning birinchi choragi oxirida bu ko'rsatkich 42,4 milliard dollarni tashkil etgan, ya'ni bu ko'rsatkich 10% dan sal kamroqqa oshgan.
Tojikiston hukumati davlat qarzini butunlay kamaytirmoqda. 2025 yilning birinchi choragida u 3,1 milliard dollarni tashkil etgan bo'lsa, bir yildan so'ng Moliya vazirligi 2,8 milliard dollarga pasayganini xabar qildi.
Turkmaniston bir necha yillardan beri ichki qarzi to'liq to'langanini aytib keladi. Biroq, uning tashqi qarzi yalpi ichki mahsulotning 4-5 foizidan oshmaydi. Biroq, bu ko'rsatkich biroz bo'lsa-da, o'sish tendentsiyasiga ega. 2025 yil 1 aprel holatiga ko'ra, qarz taxminan 3 milliard dollarni tashkil etgan bo'lsa-da, so'nggi bir yil ichida qarz 3,9 milliard dollarga yetgan. Shuni ta'kidlash kerak, Xalqaro valyuta jamg'armasi ma'lumotlariga ko'ra, Turkmaniston davlat qarzi yalpi ichki mahsulotning 5 foizidan past bo'lgan eng yaxshi beshta davlat qatoriga kiradi. Markaziy Osiyo respublikasi Tuvalu, Bruney, Lixtenshteyn va Makao bilan bir xil ro'yxatdan joy olgan.
O'tgan yilning noyabrь oyida Qirg'iziston prezidenti Sadir Japarov davlat qarzi masalasini ko'targan edi. Uning ta'kidlashicha, so'nggi 30 yil ichida sezilarli miqdorda mablag' to'plangan, ammo to'lovlar asta-sekin amalga oshirilmoqda. Shunday qilib, 2020 yildan 2025 yilgacha respublika davlat qarzini to'lash uchun 258 milliard somdan (3,3 milliard dollar) ortiq mablag' ajratgan, shundan 170,5 milliard som (1,9 milliard dollar) tashqi qarz va taxminan 115 milliard som (1,4 milliard dollar) ichki qarz bo'lgan.
Mamlakat rahbarining so'zlariga ko'ra, bu masala 2035 yilga kelib to'liq hal qilinadi. Prezidentning aniqlik kiritishicha, bu iqtisodiy o'sishning yuqori sur'atlari va yirik investitsiya loyihalarini amalga oshirish tufayli mumkin amalga oshadi.
