Buyuk Britaniya 8 oktyabr kuni Qirg‘izistonda ro‘yxatdan o‘tgan uchta kompaniya va bir nafar qirg‘izistonlik mansabdor shaxsni sanksiyalar ro‘yxatiga kiritdi. Bu haqda Britaniya Tashqi ishlar vazirligining sanksiyalar to‘g‘risidagi rasmiy bildirishnomasida ma’lum qilingan. Cheklovlar «Protsessing KeyDji» OAJ, «TokenSpot» YOAJ, «Sunami Peyments» MCHJ hamda «Protsessing KeyDji» direktori Ulan Bukabayevga nisbatan joriy etildi. Ushbu to‘rtta subyektning barchasi Rossiyaga nisbatan Britaniya sanksiyalari rejimi doirasida ro‘yxatga kiritilgan.
Economist.kg nashri yozishicha, kompaniyalarga nisbatan aktivlarni muzlatish, trast xizmatlari va internet xizmatlariga oid cheklovlar, shuningdek, Britaniya banklarining ular bilan korrespondentlik munosabatlarini o‘rnatishi taqiqlanishi kabi choralar belgilangan. Shuningdek, Britaniya moliya tashkilotlariga ushbu kompaniyalar foydasiga, ulardan yoki ular orqali to‘lovlarni amalga oshirish taqiqlangan. Londonning ta’kidlashicha, mazkur kompaniyalar Rossiya hukumatiga manfaat keltiradigan yoki uni qo‘llab-quvvatlaydigan faoliyat bilan shug‘ullanayotgan bo‘lishi mumkin, deb gumon qilish uchun yetarli asoslar mavjud.
Ro‘yxatdagi eng e’tiborga molik subyekt — «Protsessing KeyDji» kompaniyasidir. Sanksiyalar ro‘yxatidagi kartochkada uning bosh tuzilmasi sifatida Qirg‘iziston Moliya vazirligi ko‘rsatilgan. Economist.kg ma’lumotlariga ko‘ra, vazirlik 2025 yil iyul oyida kompaniyaning yagona aksiyadoriga aylangan. Kompaniyaga RUS3756 identifikatori berilgan. U VexPay to‘lov platformasini rivojlantirmoqda. Bu Qirg‘iziston hukumati kafolatlaydigan veksellar asosida xalqaro savdo uchun mo‘ljallangan B2B xizmatidir. «Protsessing KeyDji» kompaniyasining o‘zi ushbu veksellarni chiqarish, o‘tkazish va ular bo‘yicha hisob-kitoblarni amalga oshirish bilan shug‘ullanadi. Britaniya hujjatida kompaniyaning veb-saytlari qatorida vexpay.net ham ko‘rsatilgan.
2025 yil yozida Bukabayev yangi protsessing markazi savdo-moliyaviy operatsiyalar bilan shug‘ullanishini va SWIFT tizimining muqobiliga aylanishini ma’lum qilgan edi. Bir necha kun oldin Financial Times gazetasi Rossiyaning A7 tarmog‘i vakillari 2025 yil aprel oyida VexPay platformasini Qirg‘iziston mansabdor shaxslariga SWIFT muqobili sifatida taqdim etgani haqida yozgan. Qirg‘iziston Moliya vazirligi va «Protsessing KeyDji» kompaniyasi tashqi nazorat mavjudligi haqidagi da’volarni rad etgan. Britaniyaning sanksiyalar joriy etishga oid asoslantirishida A7 tarmog‘i sabab sifatida ko‘rsatilmagan. London Bukabayevni mamlakatga kirish huquqidan mahrum qildi va uning direktorlik lavozimlarini egallash huquqini chekladi.
«TokenSpot» (RUS3758) — kriptovalyuta birjasi. U Bishkek shahrida ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lib, Rossiya va MDHning boshqa mamlakatlaridagi foydalanuvchilarga yo‘naltirilgan. Kompaniya saytidagi ma’lumotlarga ko‘ra, platforma orqali kriptovalyutani rubl va boshqa valyutalarda sotib olish va sotish mumkin. Shuningdek, bank orqali pul kiritish va chiqarish usullari, spot va fyuchers bozorlari hamda birjadan tashqari savdo (OTC) bo‘limi mavjudligi ko‘rsatilgan. Crypto.ru nashridagi sharhga ko‘ra, birja Qirg‘iziston Iqtisodiyot vazirligi huzuridagi moliyaviy regulyator litsenziyasi asosida ishlaydi. Britaniya tomoni kompaniyani London strategik ahamiyatga ega deb hisoblaydigan Rossiya moliya sektoridagi faoliyatda ayblamoqda.
«Sunami Peyments» (RUS3763) — 2024 yil 7 fevralda ro‘yxatdan o‘tkazilgan to‘lov kompaniyasi. Shu yilning 20 iyun kuni Qirg‘iziston Milliy banki unga ikkita litsenziya bergan. Birinchi litsenziya uchinchi shaxslarning to‘lovlarini protsessing va kliringdan o‘tkazish, ikkinchisi esa tovarlar va xizmatlar uchun to‘lovlarni qabul qilish va amalga oshirish huquqini beradi. Kompaniya o‘z saytida internet-ekvayring platformasi sifatida ta’riflangan. U bank kartalari, tezkor to‘lovlar tizimi (SBP) va SberPay orqali to‘lovlar, muntazam to‘lovlar hamda kompaniya brendi tushirilgan to‘lov shakllarini qabul qiladi. Avval kompaniya ta’sischilari sifatida Pavel Nechayev va Roman Morev, direktor sifatida esa Melis Umarxodjayev ko‘rsatilgan. Hozirgi reyestrda boshqa rahbar — Quvat Shabdanaliyev qayd etilgan. Kompaniyaning maqomi «qayta ro‘yxatdan o‘tkazish» deb ko‘rsatilgan.
Britaniya sanksiyalar ro‘yxatiga kiritilishning o‘zi Qirg‘iziston banklaridagi hisobvaraqlar avtomatik tarzda bloklanishini anglatmaydi. Cheklovlar, birinchi navbatda, Britaniya shaxslari va Buyuk Britaniya yurisdiksiyasiga tushadigan operatsiyalar uchun majburiy hisoblanadi. Biroq, boshqa mamlakatlardagi banklar va kompaniyalar ham xavflarni yuqori deb baholasa, ushbu subyektlar bilan operatsiyalarni amalga oshirishdan bosh tortishi mumkin. Bu, ayniqsa, xalqaro to‘lovlar va valyuta operatsiyalari uchun muhim ahamiyatga ega.
Londonning qarori AQSH sanksiyalaridan bir hafta o‘tib e’lon qilindi. 1 oktyabr kuni AQSH Moliya vazirligi A7 Network tashkilotiga nisbatan sanksiyalar joriy etgandi. Moliyaviy jinoyatlarga qarshi kurashish boshqarmasi — FinCEN ushbu tashkilot operatsiyalarida Qirg‘iziston muhim o‘rin tutishini qayd etgan. A7 kompaniyasining subagentlari 2025 yil yanvaridan 2026 yil iyuniga qadar 17 milliard AQSH dollaridan ortiq mablag‘ aylanmasini amalga oshirgan.
