Toliblar* Afg‘onistonda elektr energiyasi ishlab chiqarish va uzatish quvvatlarini kengaytirish bo‘yicha besh yillik rejani tasdiqladi. Bu haqda RTA.af Abdulg‘ani Baradar — «Tolibon»* hukumatining iqtisodiy masalalar bo‘yicha o‘rinbosari ofisiga tayanib xabar berdi.
Reja avvalroq toliblarning iqtisodiy komissiyasi tomonidan ma’qullangan, endi esa harakatning oliy rahbari Haybatulla Oxundzoda tomonidan ham qo‘llab-quvvatlangan. Dastur energetika sohasini kengaytirish, iqtisodiy rivojlanishni mustahkamlash va import qilinadigan elektr energiyasiga qaramlikni kamaytirishga qaratilgan. Bayonotda ta’kidlanishicha, ushbu hujjat mamlakatdagi elektr quvvatlari yetishmovchiligi muammosini tizimli ravishda hal qilishga qaratilgan.
E’lon qilingan ma’lumotlarga ko‘ra, reja ichki resurslardan foydalangan holda elektr energiyasi ishlab chiqarish bo‘yicha 25 ta loyihani o‘z ichiga oladi. Ular orasida gidroenergetika, quyosh va shamol energiyasi, shuningdek, ko‘mir asosidagi elektr ishlab chiqarish loyihalari mavjud. Bundan tashqari, hujjat elektr uzatish tarmoqlarini kengaytirish bo‘yicha 13 ta loyihani yakunlash va 23 ta yangi loyihani boshlashni nazarda tutadi. Shuningdek, energetika infratuzilmasini rivojlantirish alohida qayd etilgan: rejaga 21 ta podstansiya qurilishini tugatish, yana 21 ta yangi podstansiya barpo etish hamda elektr energiyasini taqsimlash bo‘yicha 34 ta loyihani amalga oshirish kiritilgan.
«Tolibon»ning rasmiy bayonotida rejaning umumiy qiymati, moliyalashtirish manbalari, kutilayotgan ishlab chiqarish quvvati yoki alohida loyihalarni amalga oshirishning batafsil jadvali ochiqlanmagan.
Afg‘oniston hali ham qo‘shni davlatlardan elektr energiyasi yetkazib berishga qattiq bog‘lanib qolgan. BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) iyun oyida ma’lum qilishicha, mamlakat elektr energiyasining qariyb 80 foizini import qiladi. Shu bilan birga, ushbu importning 90 foizdan ortig‘i Markaziy Osiyo davlatlari hissasiga to‘g‘ri keladi, qolgan qismi esa Erondan sotib olinadi.
Joriy quvvatlar va ehtimoliy talab o‘rtasidagi katta farq Afg‘onistonni importdagi uzilishlar va doimiy elektr tanqisligiga nisbatan zaif holatga keltirmoqda. Masalan, Qobulda elektr ta’minoti darajasi mavsum va elektr uzatish tarmoqlarining holatiga bog‘liq. Poytaxt aholisi uzoq davom etadigan kundalik elektr o‘chirishlaridan bir necha bor shikoyat qilgan. 2025 yil yozida ayrim odamlar kuniga sakkiz soatdan ortiq vaqt elektrsiz qolganini aytishgan.
So‘nggi yillarda «Tolibon» bir nechta yirik energetika tashabbuslarini e’lon qildi, ammo ularning ko‘pchiligi hali qurilish yoki amalga oshirishning dastlabki bosqichlarida turibdi. Afg‘oniston Milliy energetika kompaniyasi yaqinda umumiy rejalashtirilgan quvvati 1820 MVt bo‘lgan 17 ta elektr ishlab chiqarish loyihasi bo‘yicha shartnomalar imzolanganini ma’lum qildi. Ushbu loyihalarda ham suv, quyosh va shamol energiyasi, shuningdek, ko‘mirdan foydalanish ko‘zda tutilgan.
*Tashkilot Rossiya Federatsiyasi va O‘zbekistonda terrorchi tashkilot sifatida tan olingan.
