Yevropa Ittifoqi Turkmanistonda inson huquqlari himoyachilari holati, jumladan transmilliy ta’qiblar ehtimoli bo‘yicha xavotir bildirdi va mamlakat hukumatiga tashvish uyg‘otayotgan ayrim holatlar bo‘yicha ro‘yxat taqdim etdi. Bu haqda 22 iyun kuni Ashxobodda bo‘lib o‘tgan Yevropa Ittifoqi va Turkmaniston o‘rtasidagi inson huquqlari bo‘yicha 18-chi muloqot yakunlari bo‘yicha Yevropa Ittifoqi bayonotida aytiladi, deb xabar beradi turkmen.news.
Turkmaniston delegatsiyasini Tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Myaxri Byashimova, Yevropa Ittifoqi delegatsiyasini esa Yevropa tashqi aloqalar xizmati Markaziy Osiyo bo‘limi rahbari Ditmar Krissler boshqardi. Muloqotda shuningdek, ombudsman Yazdursun Gurbannazarova va Turkmaniston Ta’lim vaziri o‘rinbosari Azat Atayev ham ishtirok etdi.
Yevropa Ittifoqi bayonotida aytilishicha, muhokamalar konstruktiv ruhda o‘tgan va qonun ustuvorligi, asosiy erkinliklar, ekologik, ijtimoiy hamda iqtisodiy masalalar, mehnat huquqlari, shuningdek, gender tengligi kabi keng doiradagi mavzularni qamrab olgan.
Turkmaniston ayollar, bolalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar huquqlari sohasidagi majburiyatlarni bajarish bo‘yicha o‘z rejalarini taqdim etgan. Shuningdek, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar sohasidagi so‘nggi o‘zgarishlar haqida ma’lumot berilgan.
Yevropa Ittifoqi Turkmanistonni samarali kamsitishga qarshi choralar ko‘rishga, jinsiy va gender asosidagi zo‘ravonlikka qarshi kurashni davom ettirishga, jumladan uydagi zo‘ravonlikni jinoyat sifatida belgilashga chaqirdi. Shu bilan birga, Yevroittifoq katta yoshdagilar o‘rtasidagi ixtiyoriy bir jinsli munosabatlarni jinoyat sifatida ko‘rmaslik (dekriminalizatsiya qilish)ni ham taklif qildi.
Yevropa Ittifoqi qamoqda saqlanayotgan shaxslar sharoiti yuzasidan jiddiy xavotir bildirdi, shuningdek, qiynoqlar va shafqatsiz muomala haqidagi xabarlarga e’tibor qaratdi. Yevropa Ittifoqi Turkmanistonni majburiy yo‘qolishlar masalasida fuqarolik jamiyati bilan izchil hamkorlik qilishga chaqirdi.
Ayni paytda Yevropa Ittifoqi Turkmanistonning Xalqaro mehnat tashkiloti bilan majburiy bolalar mehnatini bartaraf etish bo‘yicha konstruktiv hamkorligini yuqori baholadi. Tomonlar shuningdek, Yevropa Ittifoqi tomonidan moliyalashtirilgan va MOT bilan hamkorlikda amalga oshirilayotgan ikki tomonlama yangi loyihani olqishladi.
Yevropa Ittifoqi Turkmanistonning fuqaroligi yo‘q shaxslar muammosini hal qilish bo‘yicha sa’y-harakatlarini yuqori baholab, chet elda yashayotgan barcha mamlakat fuqarolari uchun konsullik xizmatlariga kamsitishsiz kirish imkonini ta’minlashga chaqirdi.
Yevropa Ittifoqi fikr bildirish, so‘z va fikr erkinligi, harakatlanish erkinligi, birlashish erkinligi, axborot olish huquqi hamda mustaqil ommaviy axborot vositalari mavjudligining ahamiyatini yana bir bor ta’kidladi. Shuningdek, Turkmanistonning barcha fuqarolari uchun internetga cheklovsiz kirish imkonini ta’minlash va fuqarolik jamiyati faoliyati uchun xavfsiz sharoit yaratish zarurligi qayd etildi.
Shu bilan birga, Human Rights Watch Turkmaniston faollarining mamlakat ichida va uning tashqarisida ta’qib qilinayotgani haqida hisobot e’lon qildi. Inson huquqlarini himoya qiluvchi tashkilot Turkmanistonni dunyodagi eng yopiq va repressiv davlatlardan biri sifatida ta’riflab, mustaqil jurnalistlar, blogerlar, huquqshunoslar va fuqarolik faollari qamoqqa olish, tahdidlar, kuzatuv, majburiy emigratsiya va qarindoshlarga bosim kabi holatlarga duch kelayotganini ta’kidladi.
HRW ayniqsa transmilliy repressiyalarga alohida e’tibor qaratmoqda. Tashkilot ma’lumotlariga ko‘ra, Turkmaniston hukumati tanqidchilarni mamlakat tashqarisida ham tahdidlar, kuzatuv, raqamli bosim, konsullik xizmatlarini suiiste’mol qilish, chet elda pasport berish yoki uni uzaytirishdan bosh tortish, shuningdek, Turkmaniston ichida faollarning qarindoshlariga bosim o‘tkazish orqali ta’qib qilmoqda.
Inson huquqlari himoyachilari ta’kidlashicha, konsulliklar orqali pasportlarni uzaytirishdan bosh tortish fuqarolarni hujjatlarni rasmiylashtirish uchun Turkmanistonga qaytishga majbur qiladi. HRW bahosiga ko‘ra, bu ayniqsa faollar va hukumat tanqidchilari uchun xavfli bo‘lib, ular qaytgan taqdirda hibsga olinishi, qiynoqqa solinishi, adolatsiz sud yoki majburiy yo‘qolishlarga duch kelishi mumkin.
Hisobotda, jumladan, hibsda qolib ketayotgan huquq himoyachisi Mansur Mingelov va faol Murat Dushemov tilga olinadi. Shuningdek, HRW ma’lumotlariga ko‘ra, ozod etilgandan so‘ng ham cheklovlar ostida bo‘lgan jurnalist Nurgeldi Xaliqov va huquqshunos Pirgeldi Allaberdiyev ham qayd etilgan. Bundan tashqari, 2025 yilda Turkiyada noma’lum holatlarda yo‘qolib qolgan blogerlar Alisher Saxatov va Abdulla Orusov ham hisobotda tilga olingan.
